Goraj i Frampol to dwa nieduże miasteczka położone na skraju Roztocza i Lasów Janowskich.
Goraj otrzymał prawa miejskie około 1373 roku. W 1379 roku erygowano tu parafię, której proboszczami byli m.in. profesorowie Akademii Zamojskiej. Nadanie Goraja jego właścicielowi, Dymitrowi, zostało potwierdzone w 1389 roku przez Władysława Jagiełłę. Do 1508 roku majątek pozostawał w rękach Gorajskich. Następnymi właścicielami byli: Mikołaj Firlej z Dąbrowicy, Wiktor Sienieński, Andrzej Górka i jego syn Stanisław Górka, Paweł Trojanowski. Miasto zostało spalone około 1561 roku i później – w 1780 roku. W 1595 roku Trojanowski sprzedał dobra gorajskie Janowi Zamoyskiemu, który wcielił je do Ordynacji Zamojskiej. Gdy Gorajem zajmowali się dzierżawcy, doprowadzili do upadku znajdującego się tu jednego ze starszych zamków na Zamojszczyźnie.
W 1379 roku erygowano w Goraju parafię. Uposażenie parafii było znaczne, m.in. folwark liczący w XVIII wieku 217 mórg. W okresie przedrozbiorowym probostwo powierzano profesorom Akademii Zamojskiej. W czasie erygowania parafii powstał drewniany kościół pw. św. Bartłomieja. Nowo zbudowany kościół został zniszczony przez kalwinów w 1598 roku. Trzeci kościół zniszczyli Szwedzi, następny spłonął w 1780 roku. Obecny kościół został wybudowany w latach 1779–1782 przez ks. Baltazara Dulewskiego, scholastyka zamojskiego, kanonika chełmskiego i zamojskiego. Kościół uległ pożarowi w 1795 roku, lecz został odbudowany w latach późniejszych.
Na skraju Goraja, na wzgórzu znajduje się cmentarz parafialny, rzymskokatolicki, założony w roku 1772. Z cmentarza roztacza się piękny widok na miasteczko.
Goraj był miasteczkiem rzemieślniczym. Już w 1566 roku powstał tu cech tkacki, w 1637 roku kuśnierski, a w 1639 roku szewski. Mieszkali tu również niemieccy sukiennicy. Przemysł tkacki upadł w czasie I wojny światowej. Goraj był również jednym ze starszych ośrodków garncarstwa w powiecie. Stanowiło ono najczęściej dodatkowe źródło utrzymania dla ludności. Wyrabiano garnki, miski, donice oraz dwojaki. Zapewne ludność żydowska zajmowała się wszelkiego rodzaju handlem, sprzedając swoje towary na targach i jarmarkach.
Do dnia dzisiejszego zachowały się stare stuletnie domy, nadal są zamieszkałe.
Miasteczko Goraj zostało uwiecznione na kartach literatury. W powieści "Szatan w Goraju" opisał je Isaac Bashevis Singer.
Frampol został założony w 1717 lub w 1736 roku jako prywatne miasto handlowo-rzemieślnicze i rolnicze, rozwijające się na przecięciu szlaków kupieckich, wiodących ze Szczebrzeszyna do Janowa oraz z Biłgoraja do Goraja. Mieszkała tu ludność chrześcijańska: polska (katolicka) i ukraińska (prawosławna), a także żydowska. W połowie XVIII wieku miasto stało się ośrodkiem tkactwa (płótna frampolskie, wyrób lnianych obrusów i serwet), a także włosiankarstwa i sitarstwa.
Przyjmuje się, że nazwa miasta pochodzi od imienia Franciszki Butler – żony założyciela miasta Marka Antoniego Butlera. Można też znaleźć informację, iż nazwa pochodzi od imienia Franciszka Butlera, tj. domniemanego założyciela miasta (w roku 1705), który najprawdopodobniej nie jest jednak postacią historyczną.
Układ przestrzenny Frampola został opracowany na podstawie renesansowych wzorów idealnego miasta, jednakże autor tego unikatowego projektu nie jest znany. Podstawą pierwotnego założenia był kwadrat o długości boków około 500 m, którego centrum stanowił kwadratowy rynek o długości pierzei 225 m. Rynek frampolski był największym rynkiem w ówczesnej Polsce, większym od rynku krakowskiego (200 m x 200 m). Centralny kwadrat był otoczony czterema ulicami, tzw. stodolnymi, o długości około 500 m, stanowiącymi dojazdy do pól.
Po osiach i przekątnych zostały wytyczone cztery place kwadratowe o boku długości około 68 m. Po osiach układu przeprowadzono ulice, mające charakter gościńców, prowadzących do Janowa, Biłgoraja i Szczebrzeszyna. Centralna oś miasta, północ-południe, prowadziła do drewnianego kościoła fundacji Butlera, znajdującego się poza zaprojektowanym układem urbanistycznym. Na środku rynku stał prawdopodobnie ratusz z karczmą, będący własnością dziedzica miasta. Posesje przy rynku były zamieszane przez rzemieślników i kupców, zaś działki zewnętrzne dostosowano do potrzeb gospodarstw rolnych. Obecnie w miejscu dawnego ratusza i karczmy znajduje się park i rabaty kwiatowe. Pomimo późniejszej przebudowy, pierwotny układ jest nadal czytelny. Piękna równa pajęczynka:)
Pierwszy kościół drewniany, pw. św. Jana Nepomucena i Matki Boskiej Szkaplerznej we Frampolu, został wzniesiony zapewne przez Marka Butlera około 1740 roku, jako filia parafii w Radzięcinie. Około 1880 roku został ostatecznie rozebrany. Przy tym kościele 27 lutego 1778 roku erygowano frampolską parafię. Do uposażenia jej przyczyniła się żona ówczesnego właściciela miasta Jana Wisłockiego – Anna Wisłocka z domu Butler, wnuczka Marka Butlera. Ofiarowała grunty pod zabudowania kościelne, jak również ziemię (ogrody, łąki, ziemię orną) na utrzymanie proboszcza.
W latach 1873–1878 wzniesiono obecny, murowany, trzynawowy kościół w stylu neogotyckim, z wieżą w fasadzie, według projektu zamojskiego architekta – Władysława Siennickiego. W 1899 roku wzniesiono przy kościele murowaną dzwonnicę według projektu zamojskiego budowniczego – Czeszkowskiego. Prawdopodobnie w latach 80. XIX wieku powstał też budynek plebanii.
Ponad połowa mieszkańców Frampola była wyznania mojżeszowego, więc w mieście znajdował się kirkut i synagoga (już nie istnieje). Teren pod kirkut frampolski wyznaczono w północno-zachodniej części miasta, już w momencie projektowania całego układu urbanistycznego - prawdopodobnie około 1717 roku. Pochówki dokonywane tu były co najmniej od 1736 roku. Współcześnie na kirkucie zachowało się około 160 macew (część jedynie fragmentarycznie) – większość z XIX wieku, a także pięć macew (w tym trzy fragmentarycznie) z XVIII wieku. Na terenie kirkutu znajduje się zbiorowa mogiła około 1000 Żydów zamordowanych we Frampolu przez hitlerowców (tak wynika z tablicy postawionej przez organizację żydowską, natomiast inne źródła mówią, że chodzi raczej o 400-700 osób).
Ze względu na rozwój rzemiosł związanych z włókiennictwem, we Frampolu wykształcił się specyficzny typ domów tkackich. Od strony południowej posiadał izbę oświetloną dwoma dużymi oknami, w której mieścił się warsztat.
Frampol jest wielokrotnie wspominany przez I. B. Singera, m.in. w: Gimplu Głupku, Niewidzialnych, Hance, Parze, Opowieści o trzech życzeniach, Panu z Krakowa i Rodzinie małych szewców.
Na początku wojny, 13 września 1939 roku, Frampol został zbombardowany, mimo że nie było tu żadnych obiektów wojskowych. W wyniku nalotu zniszczone zostało 90% budynków. Jak się później okazało, było to bombardowanie ćwiczebne Luftwaffe. W trakcie wojny wywieziono około 420 oso pochodzenia polskiego w ramach hitlerowskiej akcji wysiedleńczej.
Współcześnie przyjemnym walorem Frampola jest mały, ale piękny zalew z plażą, kąpieliskiem i dużym pomostem, z siłownią, toaletami, punktem medycznym itp, w pobliżu restauracja z dobrym jedzeniem.
W okolicy można znaleźć kilka wież widokowych, z których m warto podziwiać piękne okolice. Są też wytyczone widokowe trasy rowerowe i spacerowe.
