Opatów - Góry Świętokrzyskie

Kolegiata pod wezwaniem św. Marcina w Opatowie to piękny i cenny zabytek sztuki romańskiej z XII wieku.

Kościół jest trójnawową bazyliką z transeptem, wzniesioną z ciosów piaskowca krzemienistego.

Barokowy wystój kościoła reprezentują wspaniałe polichromie z XVIII wieku przedstawiające tematykę batalistyczno-historyczną. Prawą stronę prezbiterium ozdabia obraz „Bitwa na Psim Polu” ukazujący triumf Bolesława Krzywoustego nad cesarzem Niemiec Henrykiem V. Po lewej stronie upamiętniono zwycięstwo pod Grunwaldem króla Władysława Jagiełły nad Zakonem Krzyżackim. W północnej części oddano zaś hołd królowi Janowi III Sobieskiemu za zwycięstwo odniesione nad Turcją pod Wiedniem. Polichromie barokowe przedstawiają także sceny z życia patrona kościoła św. Marcina, oraz obrazy alegoryczne i o ornamentyce roślinnej.

Kolegiata pw. św. Marcina położona jest w obrębie historycznych granic miasta, które wyznaczały kamienne mury miejskie. Do dzisiejszych czasów spośród czterech bram strzegących grodu, po jego odbudowie w początku XVI wieku, zachowała się jedynie brama zwana „warszawską”. Obecnie to dwukondygnacyjna wieża bramna. Masywne, kamienne mury z przyporami wieńczy stylizowana na renesansową nadbudówka. wzorowana na renesansowej attyce Bramy Opatowskiej w Sandomierzu. Została zaprojektowana i dobudowana w latach 80-tych XX wieku, staraniami i wg projektu ówczesnego wiceministra kultury, prof. Wiktora Zina.

Święty Krzyż - Góry Świętokrzyskie

Na szczycie zwanym Świętym Krzyżem, Łysą Górą lub Łyścem (595 m. npm) znajduje się najstarsze polskie sanktuarium. Przechowywane są nim relikwie Drzewa Krzyża Świętego.

Według tradycji pierwszy kościół wzniosła tam w 966 r. Dąbrówka, żona Mieszka. Znalazł się on w miejscu osławionej bałwochwalni, czyli znanej pogańskiej świątyni potrójnego biesa: Świat, Poświat, Pogoda. Ślady pogańskiego kultu zachowowały się do dzisiaj na zboczu góry.

Natomiast opactwo benedyktyńskie założył Bolesław Chrobry w 1006 r. Od X w. aż do kasacji opactwa w 1819 r. gospodarzami sanktuarium byli benedyktyni, obecnie opiekę nad nią sprawują misjonarze oblaci Maryi Niepokalanej.

Relikwie podarował kościołowi w XII w. św. Emeryk, syn węgierskiego króla Stefana.

W średniowieczu oraz później, aż do kasaty opactwa w 1819 r., Święty Krzyż był jednym z najważniejszych ośrodków intelektualnych i kulturalnych w Polsce. Mnisi przechowywali cenne dzieła sztuki, literatury i nauki, prowadzili warsztat, w którym przepisywali księgi, m.in. Kazania Świętokrzyskie i prowadzili badania przyrodnicze i naukowe.

Na Świętym Krzyżu jest pochowanych wiele znakomitych osobistości, m.in. książę Jeremi Wiśniowiecki.

Widziane przez dziurkę od klucza: tak wyglądały kalsztorne cele, kiedy było tu więzienie.

Odcisk łapy dinozaura - eksponat muzealny.