Ten wpis niekoniecznie będzie ciekawy dla innych czytelników, ale piszę tu przede wszystkim dla siebie, a mnie to miejsce jednak interesuje:) Myślę też, że z czasem będę ten wpis uzupełniać.
W Europie chrześcijańskiej do końca XVIII wieku zmarłych grzebano na małych cmentarzach przykościelnych, zgodnie z normami ustalonymi jeszcze w XI wieku. Ze względu na zwartą zabudowę średniowiecznych miast często nie było możliwości powiększenia terenu cmentarza. Z konieczności zmarłych chowano w kilku warstwach, a ostatnia znajdowała się często kilkanaście centymetrów pod powierzchnią ziemi, co stwarzało zagrożenie epidemiczne.
18 lutego 1792 r. Komisja Policji w Lublinie wydała nakaz przeniesienia wszystkich tutejszych cmentarzy za miasto. Jednak chowanie zmarłych z dala od kościoła parafialnego i wbrew wielowiekowej tradycji napotkało na opór mieszkańców Lublina. Pierwsi odważyli się pochować tutaj swoich bliskich wolnomularze. o czym świadczą znajdujące się pośrodku najstarszej części cmentarza nagrobki masońskie z 1811 r.
Pierwszy 3-morgowy cmentarz, zwany Starym, ogrodzony był drewnianym parkanem z murowanymi słupkami, a ze wszystkich stron obsadzony lipami, dlatego też nazwany został Pod Lipkami lub po prostu Lipki. Stąd też późniejsza ul. Lipowa, nazwa zachowana do dzisiaj.
Z inicjatywy prezydenta Henryka Wolińskiego w 1870 r. cmentarz został powiększony o dalsze 4 morgi ziemi, ale liczba ludności miasta stale się zwiększała, w związku z czym Dozór Kościelny dokupił w 1899 r. grunty o powierzchni 9 morgów. Cmentarz uporządkowano, podzielono na sektory i kwatery oraz wyznaczono alejki. Ustalony wówczas układ zachował się do chwili obecnej. Jest to najstarsza, najbardziej znana i jedna z najcenniejszych zabytkowych nekropolii we wschodniej Polsce. Bywa nazywany „lubelskimi Powązkami” ze względu na swoją ogromną wartość historyczną oraz piękne dzieła sztuki rzeźbiarskiej.
Cmentarz dzieli się na rzymskokatolicki, ewangelicko-augsburski, prawosławny i wojskowy.
Kiedy chodziłam do szkoły średniej, bardzo często przychodziłyśmy z koleżanką spacerować po cmentarnych alejkach, w ostatnich latach już tylko z okazji listopadowego święta, zazwyczaj po zmroku, bo wtedy na cmentarzu panuje specyficzny klimat. Tym razem poszłam w dzień, ale zarezerwowałam za mało czasu. W dwie godziny ledwo co obejrzałam, sądzę, że 4-5 godzin to minimum, żeby zobaczyć najważniejsze nagrobki, często dzieła sztuki.
Bramy wejściowe oraz całe ogrodzenie zespołu cmentarzy przy ul. Lipowej są zabytkowe, ale ta główna jest tak zastawiona straganami, że daruję jej pokazywanie. Cały kompleks nekropolii został oficjalnie wpisany do rejestru zabytków w 1985 roku, a poszczególne bramy prowadzące do różnych części wyznaniowych mają dużą wartość architektoniczną i historyczną.
Zaraz za bramą po prawej jest cmentarz ewangelicko-augsburski, potem przeszłam na rzymskokatolicki, prawosławny i na końcu na wojskowy.
Grobowiec rodziny Plage. Albert Plage oraz jego syn Emil Plage zapoczątkowali rozwój przemysłu maszynowego i lotniczego w mieście. Wraz z inżynierem Teofilem Laśkiewiczem utworzyli w Lublinie Zakłady Mechaniczne E. Plage i T. Laśkiewicz – pierwszą polską wytwórnię samolotów.
Grobowiec Vetterów, przemysłowców i filantropów pochodzenia niemieckiego, którzy w XIX i na początku XX wieku współtworzyli gospodarczy oraz społeczny krajobraz Lublina. Zbudowali w mieście piwne imperium, a ogromne zyski przeznaczali na edukację, służbę zdrowia i kulturę. Po dziś dzień istnieje sfinansowany przez Vetterów browar produkujący Perłę, liceum Vetterów, szpital dziecięcy na ul. Staszica, Biblioteka Publiczna im Łopacińskiego.
Ferdynand Ludwik Karol Ferdynand Hafner był lubelskim przemysłowcem, technikiem i wieloletnim dyrektorem jednego z najważniejszych zakładów przemysłowych w mieście. Pełnił funkcję dyrektora w renomowanej Fabryce Maszyn i Narzędzi Rolniczych „M. Wolski i Spółka” oraz odlewni żelaza w Lublinie. Tradycje Fabryki kontynuowane są bez przerw, obecnie pod nazwą SIPMA, ale już pod innym adresem. W dawnych budynkach fabryki jest teraz Galeria Wolska.
Ludwik Fryderyk Haberlau (zm. 1881) był lubelskim przedsiębiorcą budowlanym i właścicielem wielu nieruchomości. Przybył do Lublina z Wielkopolski w XIX wieku i zapoczątkował znany miejscowy ród aptekarzy oraz działaczy gospodarczych. Mieli największą w mieście aptekę w hotelu Europa i ogromną modernistyczną willę przy ul. Boczna Lubomelskiej. W grudniu 1939 roku niemieccy okupanci wyrzucili rodzinę z domu, a budynek stał się rezydencją dowódcy SS i policji Odilo Globocnika. Globocnik był członkiem ruchu nazistowskiego w Austrii, a od 1939 roku dowódcą SS i policji w dystrykcie lubelskim, bliskim współpracownikiem Heinricha Himmlera, uczestniczącym w eksterminacji ludności żydowskiej w ramach akcji „Reinhardt”. Po wojnie dom wrócił do rodziny, w latach 1945–1949 prowadzono w nim wytwórnię farmaceutyczną „Orfa”, z której wyrosły późniejsze Lubelskie Zakłady Farmaceutyczne „Polfa” istniejące po dziś dzień, ale już pod innym adresem w nowoczesnych budynkach.
Podobnie jak rody Vetterów czy Haberlau, ewangelicy o niemieckobrzmiących nazwiskach napływali do Lublina i na Lubelszczyznę w XIX wieku z Wielkopolski, Śląska czy krajów niemieckojęzycznych. Przyciągały ich tu możliwości rozwoju rzemiosła, handlu, administracji oraz przemysłu.
Regina Stryjeńska została pochowana we wspólnym grobie ze swoim mężem, generałem brygady Zygmuntem Karolem Stryjeńskim, zmarłym w 1843 roku w wieku 59 lat. Regina Teresa Stryjeńska z domu Suchodolska, dziedziczka majątku SOBIESKA WOLA była działaczką społeczną związaną z Lubelskim Towarzystwem Dobroczynności w latach 1854–1856. Zmarła 2 października 1872 roku w Żabnie (pow. krasnostawski) w wieku 76 lat.
Po lewej w głębi zwieńczony kulą pomnik na grobie Adama Bielińskiego, uczestnika Insurekcji Kościuszkowskiej. Brał udział w bitwie pod Dubienką i pod Maciejowicami. W 1800 roku wstąpił do Legionów Polskich. Uczestniczył w bitwie pod Saragossą.
Na przełomie XIX i XX wieku w Lublinie mieszkała liczna i dobrze zorganizowana grupa Czechów. Byli to w dużej mierze wykwalifikowani rzemieślnicy, piwowarzy, cukiernicy, muzycy oraz pracownicy rozwijających się wówczas lubelskich fabryk (np. zakładów Plage i Laśkiewicz czy browarów Vetterów). Na nagrobku (prawdopodobnie dziecka) z czerwonego granitu epitafium po czesku: „Spi sladce miláčku náš!” co oznacza: „Śpij słodko, nasz najdroższy!”
Po prawej nagrobek Anny z Kulczyckich Leszczyńskiej w formie portalu lub kapliczki, ujęty po bokach rzeźbionymi pniami drzew z odciętymi konarami symbolizującymi przerwane życie i zwieńczony krzyżem. Zmarła w wieku 72 lat w maju 1849 roku, co oznacza, że urodziła się około 1777 roku w czasach I Rzeczypospolitej, za panowania króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.
Feliks Dybowski był oficerem liniowym w randze kapitana Wojska Polskiego z okresu Księstwa Warszawskiego, uczestnikiem epoki napoleońskiej, a po zakończeniu służby pozostawał na emeryturze w Lublinie i tu zmarł.
Pomnik Ofiar Niemieckiego Faszyzmu oficjalnie znany jako Mogiła Zbiorowa Więźniów Zamku Lubelskiego. We wspólnej mogile spoczywają prochy więźniów Zamku Lubelskiego, zamordowanych przez niemieckie gestapo podczas dwóch masowych egzekucji: w nocy z 3 na 4 lutego 1941 roku rozstrzelano 26 więźniów, których ciała początkowo ukryto w lesie w Bogucinie koło Garbowa; 22 lipca 1944 roku - tuż przed wyzwoleniem Lublina, Niemcy zamordowali na Zamku około 300 więźniów, a ciała 127 z nich pogrzebano u stóp wzgórza zamkowego. Szczątki ofiar obu tych zbrodni ekshumowano i uroczyście złożono we wspólnej kwaterze na cmentarzu przy ul. Lipowej w 1954 roku.
Wszyscy czytali "Lalkę" ? Przed nami nagrobek Jana Nepomucena Mincla, zamożnego lubelskiego kupca, który stał się dla Bolesława Prusa pierwowzorem bohatera powieści „Lalka”. Oprócz samego Jana Nepomucena Mincla (ur. w Czechach, zm. w 1864 r. w Lublinie) w grobowcu pochowano jego pierwszą żonę Teklę oraz 4 synów. Bolesław Prus w latach szkolnych mieszkał w Lublinie i najprawdopodobniej znał Mincla osobiście. Jego sklep przy ul. Krakowskie Przedmieście 6 (naprzeciw kościoła św. Ducha) posłużył za wzór sklepu z „Lalki”. Biografia Jana Mincla zainspirowała także wątek Stanisława Wokulskiego - Mincel przejął bowiem świetnie prosperujący sklep, żeniąc się z Teklą Wenzel, starszą od siebie wdową po poprzednim właścicielu.
Grób Feliksa Grotowskiego. Na kamieniu wyryto zachowany do dziś wierszowany napis: „Tu mąż prawy z życia przykładny spoczywa / cnoty jego niech wieczność nagrodzi szczęśliwa”.
Grotowski jako 16-letni chłopiec zgłosił się na ochotnika do oddziałów powstańczych Tadeusza Kościuszki. Walczył w bitwach pod Racławicami oraz pod Szczekocinami. Brał udział w wyprawie moskiewskiej Napoleona w 1812 roku, walcząc m.in. w bitwie nad Berezyną, a także w bitwie pod Lipskiem w 1813 roku, po utworzeniu Królestwa Kongresowego służył w jego armii w stopniu pułkownika. Zmarł w Lublinie w 1817 roku, mając zaledwie 39 lat.
Tu leży Leon Urmowski, polski żołnierz, kartograf oraz utalentowany rysownik i grafik. Zmarł na gruźlicę w wieku 20 lat w 1814 roku. W swoim krótkim życiu służył w armii Księstwa Warszawskiego jako adiutant w sztabie 17. Dywizji dowodzonej przez gen. Jana Henryka Dąbrowskiego. Walczył w kampanii rosyjskiej w 1812 roku oraz w bitwie narodów pod Lipskiem w 1813 roku, podczas której dostał się do niewoli, tam nabawił się gruźlicy. Jego trzy widoki Lublina - dwa przedstawiające Zamek Lubelski (jeszcze przed jego przebudową w stylu neogotyckim) oraz jeden ukazujący Bramę Krakowską są dziś jednymi z najważniejszych źródeł wiedzy o wyglądzie miasta z początku XIX wieku.
Tomasz Dederko herbu Dederkało pełnił zaszczytną funkcję sędziego Trybunału Koronnego, najwyższego sądu apelacyjnego dla szlachty w Koronie Królestwa Polskiego, którego sesje małopolskie odbywały się właśnie w Lublinie. Następnie sprawował urząd prezesa trybunału; jest jedną z najważniejszych i najbardziej zasłużonych postaci palestry lubelskiej przełomu XVIII i XIX wieku. Jego pomnik wieńczy rzeźbiona urna, motyw bardzo popularny w klasycyzmie początku XIX wieku, nawiązujący do starożytnych obyczajów pogrzebowych. Nagrobek Tomasza Dederki z 1816 roku (wraz z pobliskimi pomnikami Leona Urmowskiego z 1814 roku i Feliksa Grotowskiego z 1817 roku) należy do najstarszej grupy pomników wzniesionych bezpośrednio na terenie nekropolii.
Zabytkowy, klasycystyczny nagrobek Jana Dysiewicza z 1828 roku, ściany obelisku zdobią unikatowe płaskorzeźby nawiązujące do sztuk wyzwolonych i medycyny: Lira oraz maska teatralna - symbole muzyki, poezji i teatru; Laska Eskulapa opleciona wężem oraz gęsie pióro - symbole sztuki lekarskiej, mądrości i pisarstwa. Na bocznej ścianie cokołu widoczny jest fragment wykutego w kamieniu, częściowo zatartego napisu, z którego wynika, że zmarły był lekarzem.
Bardzo okazała, bogato rzeźbiona kolumna z wapienia lub piaskowca na grobie Józefy i Bolesława świadczy o tym, że w połowie XIX wieku lubelska gałąź Dziatowiczów należała do elity finansowej lub towarzyskiej miasta. Tego typu monumentalne pomniki z kunsztowną rzeźbą roślinną zamawiali w najlepszych warsztatach kamieniarskich wysocy urzędnicy państwowi, prawnicy, lekarze lub zamożni właściciele ziemscy.
Symbol trójkąta otoczonego promieniami światła to Oko Opatrzności, które w zależności od kontekstu oznacza boską opiekę, wszechwiedzę lub dążenie do oświecenia. W symbolice masońskiej znak ten nazywany jest Deltą Świetlistą. Reprezentuje Wielkiego Architekta Wszechświata oraz wzywa do poszukiwania prawdy, zdobywania wiedzy i kierowania się własnym sumieniem.
Inskrypcja mocno już zatarta i porosła mchem, nie wiadomo czyj to grób, bo nazwiska czytelne tylko częściowo, widać rok 1830, ale ma ciekawą formę. Dolna część nagrobka ma kształt antycznej skrzyni grobowej stojącej na czterech potężnych, rzeźbionych lwich łapach. Lew w sztuce cmentarnej symbolizuje siłę, odwagę, czujność (strażnika grobu) oraz zmartwychwstanie.
Na sarkofagu ustawiono wysoki kamienny obelisk ze specjalnie uformowanym, nieregularnym ścięciem u góry; podobnie jak złamana kolumna, oznacza on nagłe i przedwczesne przerwanie ludzkiego życia.
Grobowiec Rodziny Mokrskich z tablicą epitafijną poświęconą Tadeuszowi Mokrskiemu. Po ukończeniu Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej Tadeusz podjął służbę na ORP „Burza”, następnie ORP „Wicher”oraz na okręcie podwodnym ORP „Orzeł”. W 1939 r. ORP „Orzeł” został internowany w Tallinie. Ppor. Mokrski, wg spisu latarń morskich, wyrysował z pamięci mapę dna Bałtyku i cieśnin duńskich. Objął obowiązki oficera nawigacyjnego, przeprowadzając bezbronny i pozbawiony przyrządów nawigacyjnych okręt do Anglii. Za ten czyn, wraz z grupą oficerów, otrzymał z rąk gen. Sikorskiego Krzyż Walecznych. W 1940 r. ORP „Orzeł” zaginął z całą załogą.
Dość skromny nagrobek Brygidy Kossakowskiej, która była polską szlachcianką, gorącą patriotką oraz babką i wychowawczynią Henryki Pustowójtówny, słynnej bohaterki powstania styczniowego i adiutantki generała Mariana Langiewicza. O Henryce i jej opiekunce pisałam już wcześniej TUTAJ KLIK!
Monumentalny, dziewiętnastowieczny grób rodziny Bobrowskich ze Snopkowa powstał po tragicznej, przedwczesnej śmierci ich siedemnastoletniego syna Antoniego w marcu 1885 roku. Pomnik wykonał Bolesław Syrewicz (1835–1899). uznany warszawski rzeźbiarz i portrecista, autor wielu głośnych nagrobków na warszawskich Starych Powązkach. Antoni Piotr Ignacy Bobrowski (zm. 1895) doprowadził Snopków do wielkiego rozkwitu gospodarczego, zakładając tam słynną w całym Królestwie Polskim stadninę koni zarodowych oraz wznosząc pałac w Snopkowie otoczony parkiem krajobrazowym.
Na cmentarzu jest kilka mogił zbiorowych zawierających szczątki przeniesione z innych miejsc. Tu złożono szczątki pochowanych w kryptach oraz na cmentarzu koło nieistniejącego już kościoła p.w. Św. Michała ulokowanego na Starym Mieście, fundacji Leszka Czarnego z 1282 roku.
Unikatowy nagrobek asfaltowy z 1877 roku, jedyny taki w kraju. Pod kamienną trumienką znajduje się oryginalny, schodkowy postument wykonany z naturalnego asfaltu sprzed blisko 150 lat, który w tamtym czasie był nowoczesnym i kosztownym materiałem budowlanym. W grobie spoczywają Dionizy i Michalina Chobżyńscy, zamożni mieszkańcy Lublina z drugiej połowy XIX wieku. Zastosowanie tak nietypowego materiału jak asfalt świadczy o dużych możliwościach finansowych fundatorów.
Henryk Woliński pełnił funkcję prezydenta Lublina przez 18 lat, w okresie od 1868 do 1886 roku. Za jego kadencji wyznaczono miejsce pod dworzec kolejowy, założono oświetlenie gazowe, wybrukowano wiele ulic i utworzono zawodową straż pożarną. Jako prezes Dozoru Cmentarnego doprowadził do podziału cmentarza na sektory i kwatery oraz wytyczenia alejek w układzie zachowanym do dzisiaj.
Anastazy Lubomił Suligowski był polskim inżynierem, powstańcem styczniowym oraz założycielem i pierwszym dyrektorem Gazowni Lubelskiej. Do oddziału Mariana Langiewicza wstąpił jako 17-letni chłopiec, był ranny w bitwie pod Pieskową Skałą. Po ukończeniu studiów zaprojektował i uruchomił Gazownię w 1881 roku, jako jedyny tego typu obiekt pod zaborami w całości zaprojektowany, wybudowany i zarządzany przez Polaków. Bolesław Prus określił go mianem „jednego z najenergiczniejszych i najbardziej pożytecznych obywateli”.
Spoczywa tu na wieczny czas Kazimierz Julian Wincenty Jaczewski, wybitny polski lekarz dermatolog, dyrektor szpitala oraz działacz społeczny i kulturalny. Wprowadzał nowoczesne metody leczenia, organizując m.in. pracownię fizykoterapii, laboratorium oraz uruchamiając w 1908 roku pierwszy w Lublinie aparat rentgenowski do terapii. Zmarł 1 marca 1934 roku w Warszawie i został pochowany tutaj obok swojej wcześnie zmarłej żony Heleny z Sachsów (później spoczęła tam również ich córka Maria). Pomnik na ich grobie wykonał znany polski rzeźbiarz Konstanty Laszczka.
Grobowiec Majewskich. Adam August Ignacy Majewski herbu Starykoń był polskim prawnikiem, komisarzem Rządu Narodowego w województwie lubelskim podczas powstania styczniowego oraz zesłańcem syberyjskim.
W sierpniu 1863 roku został aresztowany i osadzony na Zamku Lubelskim. Po zwolnieniu i ponownym zatrzymaniu w 1864 roku trafił do Cytadeli Warszawskiej, gdzie carski sąd wojenny skazał go na karę śmierci. Wyrok zamieniono na ciężkie roboty na Syberii (dobrowolnie podążyła za nim żona Elżbieta). Spędzili na syberyjskim zesłaniu ponad 10 lat, odbywając karę najpierw w katorżniczych warzelniach soli w Usolu Syberyjskim ok. 70 km na północny zachód od Irkucka, nad rzeką Angarą, a następnie na przymusowym osiedleniu w Krasnojarsku. Do kraju powrócili dopiero na mocy carskiej amnestii w 1876 roku, zabierając ze sobą czwórkę urodzonych na wygnaniu dzieci i zamieszkali na stałe w Lublinie. Adam August Ignacy prowadził w mieście kancelarię adwokacką. Syn adwokata, Adam Kazimierz Majewski (1867–1948), urodzony podczas zesłania rodziców w Usolu Syberyjskim, był znanym lubelskim lekarzem chirurgiem i działaczem społecznym. Jego syn, wnuk adwokata, Adam Majewski (1907–1979) poszedł w ślady ojca, zostając lekarzem chirurgiem, a także kapitanem Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie (uczestnikiem bitwy pod Monte Cassino) i pisarzem.
Zachęcam do przeczytania ROZDZIAŁU "Książę Mestwin", którego bohaterem jest Adam Majewski, syn Adama Kazimierza:)
Przy okazji: Zygmunt Majewski (1872–1939), drugi syn zesłańca także urodzony na Syberii, w Krasnojarsku, w Lublinie pracował jako geometra przysięgły oraz wydawca lubelskiej prasy (m.in. związanej z ruchem narodowym). Odegrał kluczową rolę w powstaniu podlubelskiej miejscowości letniskowej Adampol (dzisiejszej dzielnicy Świdnika), którą zaprojektował i rozparcelował z rodzinnego majątku na cześć swojego ojca Adama. Zginął tragicznie we wrześniu 1939 roku podczas bombardowania Lublina. Po dziś dzień przetrwał drewniany dom letniskowy rodziny Majewskich zwany willą „Sosenka” w założonym przez niego Adampolu (obecnie przy ul. Partyzantów 31 w Świdniku), można obejrzeć w google maps.
Elżbieta i Adam August Ignacy Majewscy mieli w sumie siedmioro dzieci.
Czy ktoś wie, że to w Lublinie jest pochowany pod skromną płytą ksiądz Piotr Ściegienny ? Urodził się w chłopskiej rodzinie we wsi Bilcza pod Kielcami. Był wiejskim nauczycielem i urzędnikiem, a w 1827 roku wstąpił do zakonu pijarów w Opolu Lubelskim, później pełnił posługę m.in. jako proboszcz w Chodlu na Lubelszczyźnie. Zorganizował tajny Związek Chłopski, łączący walkę o niepodległość Polski ze zniesieniem pańszczyzny i uwłaszczeniem chłopów. Kolportował tzw. Złotą książeczkę czyli fałszywy list papieża Grzegorza XVI wzywający chłopów do walki z panami i carem o wolność i sprawiedliwość. W październiku 1844 roku, tuż przed wybuchem planowanego powstania na Kielecczyźnie i Lubelszczyźnie, został aresztowany na skutek zdrady. Skazano go na karę śmierci i pozbawiono godności kapłańskiej. Tuż przed egzekucją na szubienicy w Kielcach, wyrok zamieniono na bezterminową katorgę. Pracował w kopalniach w Nerczyńsku i Aleksandrowsku, a następnie przebywał na osiedleniu w Permie. Do kraju powrócił w 1871 roku. W 1883 roku papież Leon XIII przywrócił mu prawa kapłańskie, po czym ks. Ściegienny osiadł w Lublinie jako kapelan szpitala św. Józefa. Zmarł 6 listopada 1890 roku.
Grób Ściegiennego to ta płyta na pierwszym planie.
Tu leży biskup Kazimierz Józef Wnorowski, biblista, teolog, biskup diecezjalny lubelski w latach 1883–1885 oraz zesłaniec syberyjski. Zasłynął jako filantrop oraz opiekun ubogich i sierot. To właśnie z jego inicjatywy przywrócono święcenia kapłańskie wspomnianemu wcześniej ks. Piotrowi Ściegiennemu, którym się opiekował po powrocie z zesłania. Sędziwy ks. Piotr Ściegienny przeżył swojego opiekuna o ponad pięć lat, do końca zachowując wdzięczność za przywrócenie mu kapłaństwa.
Pułkownik Mikołaj Dymowski herbu Tępa Podkowa wywodził się ze szlacheckiej rodziny Dymowskich związanej z Lubelszczyzną. Służył w carskiej armii Imperium Rosyjskiego, gdzie dosłużył się stopnia pułkownika (w XIX wieku wielu Polaków ze szlachty i ziemiaństwa z zaboru rosyjskiego odbywało karierę oficerską w wojsku carskim).
Pochowany jest pod neogotyckim nagrobkiem razem ze swoim o dziewięć lat młodszym bratem Julianem Dymowskim, znanym lubelskim kupcem i filantropem. Julian zmarł dwa lata po Mikołaju (w czerwcu 1886 roku).
Nagrobek doktora Karola Zagórskiego. Kształcił się w klinikach w Wiedniu i Paryżu. Przez ostatnie osiem lat życia związany był z Lublinem, gdzie pełnił funkcję ordynatora oddziału chirurgicznego oraz lekarza naczelnego szpitala. Zmarł w 1898 roku w wieku 47 lat.
Jego córki Aniela była pierwszą tłumaczką dzieł Józefa Conrada na język polski. Aniela Zgórska była kuzynką pisarza po matce. Conrad 19 stycznia 1921 roku przekazał Anieli i Karoli Zagórskim bezwarunkowe prawa do przekładów oraz wydawnicze prawa autorskie (tj. copyright) na obszarze Polski i Rosji w oficjalnym dokumencie poświadczonym przez konsulat RP w Londynie.
Ciekawostka. Józef Teodor Konrad Korzeniowski Conrad dwa razy odwiedził Zagórskich w Lublinie: najpierw w lutym 1890 roku, drugi raz w kwietniu 1890. Mieszkał także w willi należącej do Anieli w Zakopanem w 1914 r.
Zwróciłam uwagę na pomnik Zagórskiego, ponieważ jego autorem jest mistrz Stanisław Waśniewski, lubelski rzeźbiarz i kamieniarz działający przy cmentarzu na przełomie XIX i XX wieku. W zdigitalizowanych dokumentach m. Lublina znalazłam także informację, że jest on autorem także tego pomnika znajdującego się w pobliżu.
Obudził się we mnie detektyw:) Pochowana tu jest 17-letnia dziewczyna Stanisława Waśniewska, zmarła 29 września 1900 roku. "Córce stroskani rodzice".
Po lewej: Helunia Waśniewska, ur. 25 maja, zmarła 15 sierpnia 1900 r. Po prawej: Adaś Waśniewski, żył lat 10, zmarł w 1913 r. Z tyłu: Ignaś Waśniewski, żył 1 rok, zmarł w 1892 (była wtedy w mieście epidemia cholery). Na dole Petronela Waśniewska, urodzona w 1823, zmarła w 1895 r. Jeszcze niżej Petronela Penkszyk (pewnie po mężu), urodzona w 1870, zmarła w 1955 r. Nigdzie nie znalazłam żadnych informacji o rodzinie, więc sama sobie na prywatny użytek wydedukowałam: Petronela Waśniewska miała kilku synów (to wynika z epitafium), w tym Stanisława. Moim zdaniem jest to grób matki i dzieci Stanisława z żoną o nieznanym imieniu - oni sami muszą być pochowani gdzieś indziej. A jeśli w tym samym grobowcu, to po płycie nie ma najmniejszego śladu.
Babka: Petronela. Dzieci Stanisława: córka Stanisława (imię po ojcu), Adaś, Ignaś i Petronela (imię po babce, nazwisko po mężu Pukszyk, przeżyła wszystkich). Kim jest Helunia ? Może nieślubną córką Stanisławy ? Może siostrzyczką? Daty śmierci obu mogą być wynikiem choroby zakaźnej w domu albo problemów poporodowych ... To tylko moje dywagacje, choć bardzo prawdopodobne, ale nie za wiele znalazłam w dokumentach, choć przegrzebałam internet i archiwum miejskie.
Henryk Michał Korczak Swaryczewski był polskim aktorem, reżyserem, komediopisarzem oraz dyrektorem teatrów prowincjonalnych (wędrownych). Urodził się około 1847 roku we Lwowie jako syn Jana Swaryczewskiego i Marii z Wielkopolskich, również we Lwowie się kształcił. Zmarł 18 października 1904 roku w Lublinie. Nagrobek przedstawia siedzącego niewidomego lirnika z lirą korbową na kolanach oraz siedzącego niżej towarzyszącego mu chłopca. Obie postacie ubrane są w tradycyjne ludowe sukmany oraz wysoko sznurowane łapcie. Rzeźbę wykonał w 1904 roku znany lubelski malarz i rzeźbiarz Władysław Barwicki.
Pochowani są tu Seweryn Rulikowski oraz Tekla z Kozerskich Rulikowska, przedstawiciele znanego na Lubelszczyźnie rodu ziemiańskiego Rulikowskich herbu Korab. Rulikowscy herbu Korab należeli w XIX wieku do najzamożniejszych i najbardziej wpływowych rodzin ziemiańskich we wschodniej części guberni lubelskiej (m.in. w okolicach Honiatycz, Mircza, Kotlic oraz pobliskiego Podzamcza koło Mełgwi). Tekla wywodziła się ze szlacheckiego rodu Kozerskich (m.in. pieczętujących się herbem Jastrzębiec lub Półkozic, obecnych w XIX wieku w guberni lubelskiej)
Tomasz Surzycki (1821–1874) herbu Gierałt był polskim lekarzem, konspiratorem, więźniem politycznym oraz współzałożycielem Lubelskiego Towarzystwa Lekarskiego. Urodził się w 1821 roku w Zamościu. Studia lekarskie ukończył w Moskwie, a po powrocie pracował jako lekarz u Zamoyskich w Kozłówce oraz w szpitalu w Maciejowicach. Za udział w ruchu niepodległościowym został aresztowany przez władze carskie. Był osadzony w Cytadeli Warszawskiej, a następnie przez dwa lata więziony w twierdzy zamojskiej.
Zbiorowa mogiła powstańców z 1863 r. Pomnik wzniesiono z inicjatywy mieszkańców Lublina w 1916 roku, po wycofaniu się wojsk rosyjskich z miasta. Umożliwiło to uroczyste przeniesienie na cmentarz szczątków powstańców pochowanych wcześniej potajemnie w bezimiennych dołach za miastem, w miejscu carskich egzekucji (przy dawnych koszarach świętokrzyskich, w rejonie dzisiejszego Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego).
Klemens Szaniawski herbu Junosza - był popularnym polskim powieściopisarzem, nowelistą, felietonistą oraz tłumaczem okresu pozytywizmu. Urodził się w Lublinie i zgodnie ze swoją ostatnią wolą spoczął obok grobu matki. Zasłynął z pełnych humoru i realizmu obrazków obyczajowych, nowel i powieści opisujących życie małych miasteczek Lubelszczyzny, zaściankowej szlachty oraz ludności żydowskiej. Zmarł na gruźlicę 21 marca 1898 roku w Otwocku. Sprowadzenie ciała do rodzinnego Lublina zamieniło się w wielką patriotyczną manifestację mieszkańców. Na jego mogile stanął monumentalny pomnik w kształcie kapliczki, ozdobiony popiersiem pisarza w arkadowej wnęce oraz atrybutami literackimi - gęsim piórem i gałązką laurową.
Powyższa płyta nagrobna kryje zwłoki Leona Alberta Głowackiego. Był bratem Bolesława Prusa, nauczycielem, działaczem niepodległościowym oraz członkiem Komitetu Miejskiego w Warszawie podczas powstania styczniowego. Po śmierci rodziców przejął opiekę nad młodszym Aleksandrem i wywarł ogromny wpływ na jego udział w walkach powstańczych. W wyniku traumatycznych przeżyć z 1863 roku popadł w nieuleczalną chorobę psychiczną i spędził resztę życia w szpitalu w Lublinie. Jego postać stała się dla Prusa pierwowzorem bohaterów literackich, między innymi „pana Leona” w powieści Lalka oraz Linowskiego w Dzieciach.
Po sąsiedzku z Głowackim leży Tadeusz Kwiatkowski-Cugow polski poeta, prozaik, eseista, satyryk i animator kultury związany z Lublinem. Urodził się w Wilnie jako syn oficera Czesława Kwiatkowskiego zamordowanego w Katyniu. W 1966 roku wyjechał w Bieszczady, gdzie chciał założyć fermę królików, jednak po bójce z miejscowymi oprychami wrócił z Baligrodu do Torunia, gdzie poznał Edwarda Stachurę. Za jego namową przeniósł się do Lublina. Zamieszkał w sławnym mieszkaniu przy ul. Strażackiej, odwiedzanym w celach imprezowych przez grono oryginałów z Janem Himilsbachem na czele:)
Pseudonim „Cugow” dodał do swojego nazwiska w ramach artystycznego sprzeciwu wobec ostrej krytyki jego twórczości ze strony krakowskiego dziennikarza Bruna Miecugowa.
W tym momencie orientuję się, że minęło 1,5 godz z moich dwóch, jakie mogłam przeznaczyć na ten cmentarny spacer, bo oczywiście oglądałam o wiele więcej zabytkowych nagrobków i rzeźb, niż tu przedstawiłam, więc już na szybko kieruję się na cmentarz prawosławny. Został założony w 1840 roku jako trzecia z kolei nekropolia tworząca zabytkowy, wielowyznaniowy zespół cmentarzy. Obecnie znajduje się tam blisko 500 zabytkowych i współczesnych nagrobków.
Cerkiew cmentarną pw. Świętych Niewiast Niosących Wonności wzniesiono w latach 1902–1903 w stylu neoruskim (moskiewsko-jarosławskim) według projektu Grigorija Artynowa. Świątynia ma pięć kopuł, dwie kondygnacje (dolna pełni funkcję kaplicy św. Proroka Eliasza) oraz krypty grobowe, w których spoczywa jej fundator Andriej Diejkun z żoną Marią oraz gubernator lubelski Włodzimierz Tchorżewski.
Pochowano tu licznych rosyjskich urzędników, sędziów, nauczycieli oraz wysokich rangą wojskowych stacjonujących w guberni lubelskiej. Specjalnie wybrałam nagrobki opisane cyrylicą, ale zdecydowana większość jest po polsku, a już współczesne to wszystkie.
W w rosyjskim kalendarzu prawosławnym Wiktor ma imieniny 1 maja. Pan dentysta Wiktor Samochocki w rok po śmierci dostał na imieniny pomnik nagrobny:) W tradycji wschodniosłowiańskiej dzień ten wiąże się ze wspomnieniem męczennika Wiktora z Nikomedii.
Stąd już dwa kroki na cmentarze wojskowe. Poniżej kwatera i mauzoleum żołnierzy Armii Czerwonej, gdzie spoczywa kilkuset żołnierzy radzieckich, głównie poległych w latach 1944–1945 podczas walk na Lubelszczyźnie. Centralnym punktem kwatery jest kopiec zwieńczony kopułą przypominającą kształtem żołnierski hełm, zaprojektowaną przez lubelskiego rzeźbiarza Tadeusza Skwarczyńskiego.
Jako pierwsi spoczęli tu żołnierze armii austro-węgierskiej, niemieckiej oraz rosyjskiej, którzy polegli w walkach na Lubelszczyźnie w latach 1914–1918, potem żołnierze Legionów Polskich oraz polegli w wojnie polsko-bolszewickiej, na końcu żołnierze polegli we wrześniu 1939 roku, członkowie Armii Krajowej oraz ofiary terroru hitlerowskiego.
Ponieważ czas mi się skończył, nie zobaczyłam wielu ciekawych miejsc, jak np. symbolicznej mogiły Józefa Czechowicza, Pomnika Dzieci Zamojszczyzny i innych zabytkowych pomników nagrobnych. Lublin ma w swojej historii wielu znaczących dla miasta i regionu, sławnych ludzi, którzy znaleźli tu swoje miejsce spoczynku, a jest jeszcze cmentarz na ul. Unickiej, gdzie są kwatery wielu zasłużonych. Taka wizyta na cmentarzach jest jak lekcja historii Polski, miasta i sztuki:)