Beskid Niski - cerkwie

Znalazłam w Beskidzie Niskim we wsi Rozdziele starą drewnianą cerkiew niepasującą wyglądem do regionu.  To cerkiew Narodzenia Najświętszej Marii Panny z 1785 roku. przeniesiona w 1985 r. do Rozdziela z Serednicy (pow. bieszczadzki)   Z tego powodu nie ma cech świątyni łemkowskiej. Po rozpoczęciu akcji „Wisła” i wysiedleniu mieszkańców z bieszczadzkiej Serednicy, cerkiew zaczęła popadać w ruinę. Staraniem wiernych prawosławnych z Rozdziela, świątynię przeniesiono w nowe miejsce i wyremontowano. Całą operację przeniesienia cerkwi, część wyposażenia oraz dzwon sfinansowali Łemkowie mieszkający w Stanach Zjednoczonych. Obok cerkwi w połowie lat 90. XX w., również dzięki finansowemu wsparciu Łemków z USA, wybudowano wysoką, wolnostojącą dzwonnicę.

W Rozdzielu  jest jeszcze jedna murowana cerkiew p.w. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny z 1787 roku. Po 1947 roku została przejęta i użytkowana jako kościół rzymskokatolicki. Od 1984 znów pełni funkcję greckokatolickiej cerkwi parafialnej, a jednocześnie jest współużytkowana także przez rzymskokatolicką parafię. Cerkiew wpisano na listę zabytków.

 

Poddasze cerkwi w Rozdzielu jest  schronieniem dla nietoperza podkowca małego. To gatunek bardzo rzadki, zagrożony wyginięciem. W 2005 roku wykonano remont dachu specjalnie na potrzeby zamieszkałych tu nietoperzy.

Niżej:

Cerkiew greckokatolicka św. Łukasza Apostoła w Kunkowej zbudowana została prawdopodobnie w 1868 r. jako cerkiew łemkowska. Niektóre części cerkwi są starsze i pochodzą z poprzedniej świątyni zbudowanej w 1771 roku. 

Przy okazji, najważniejsze cechy cerkwi łemkowskiej to:

- trójdzielność świątyni na prezbiterium, nawę i babiniec (przedsionek), co odpowiadało podziałowi wszechświata na przestrzeń boską, ludzi, którzy do niego dążą i grzeszników,

- dach namiotowy kryty gontem, z sygnaturką lub niewielkim hełmem w stylu zbliżonym do barokowego,

- prezbiterium ma kształt kwadratowy lub oktagonalny, nawa główna kwadratowy lub prostokątny.

 

Kunkowa to stara wieś. Pierwsza pisana wzmianka o niej pochodzi z 1599 roku, kiedy to Jan Potocki zakupił kres klimkowski, a pierwsza wzmianka o cerkwi w Kunkowej datowana jest na 1677 rok.

Ciekawostka: w wyniku akcji „Wisła” w 1947 roku Łemkowie zostali wysiedleni, a na ich miejsce przybyli osadnicy polscy. Po 1956 roku wielu dawnych mieszkańców wróciło, co spowodowało spadek liczby Polaków w Kunkowej do 42 osób. Teraz wieś liczy ponad 110 mieszkańców.

Ze wsi Izby idziemy w kierunku przełęczy Bieliczna. W oddali Wielka Królowa czyli szczyt Lackowa. Przełęcz leży przy granicy ze Słowacją, miejsce zwane też jest Doliną Konfederatów. 

Do Bielicznej zimą trudno się dostać, ale na szczęście było mało śniegu, a potoki zamarzły, więc udało się przedrzeć. Jeszcze trudniej będzie w czasie roztopów.  Do najbliższych zabudowań jest stąd około godziny marszu. Kiedyś i tu była  wieś. W 1931 roku we wsi były 33 domy i mieszkało 205 osób. W lipcu 1945 roku osiem rodzin wyjechało na Ukrainę. W czerwcu 1947 roku w ramach akcji ,,Wisła" wysiedlono 230 mieszkańców. Pozostało 7 osób.

Teraz została tylko dawna greckokatolicka cerkiew św. Michała Archanioła, wybudowana w 1796 roku. Nikt już tu nie mieszka.

Cerkiew już przed wojną przestała być użytkowana, gdyż w 1928 roku, większość mieszkańców wsi przeszła na prawosławie (a cerkiew była unicka). Po wojnie i po „Akcji Wisła” wysiedlono stąd ludność i cerkiew zaczęła popadać w ruinę. Dopiero po przejęciu obiektu przez parafie rzymskokatolicką podjęto się gruntownego remontu, który miał miejsce w 1985 roku.

Świątynia - mimo, że na odludziu - jest cały czas otwarta. W środku nie ma ikonostasu, a jedynie mały ołtarz, na którym znajduje się obraz patrona cerkwi św. Michała Archanioła, który zwycięża Lucyfera oraz obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy i drewniana rzeźba twarzy Chrystusa. Posadzka jest kamienna, a strop drewniany. Obecnie świątynia pełni funkcję zarówno kościoła rzymskokatolickiego, jak i cerkwi greckokatolickiej, a nierzadko odbywają się wspólne modlitwy, np. wiosną na rozpoczęcie sezonu turystycznego oraz w październiku, na odpust św. Michała Archanioła.

Pobliski cmentarz przypomina o przeszłości tego miejsca.

Tędy na szczyt Lackowej, ale to jutro:) 

Teraz pora odwiedzić cerkiew w Hańczowej. Podjazd od cerkwi na drogę jest tak stromy, że zastanawiałam się, czy w ogóle potem wrócę autem na trasę:) Wyobrażam sobie, jak tu może być po opadach śniegu...:) Na pewno pięknie...

Cerkiew parafialna - dawniej greckokatolicka -  Opieki Bogurodzicy w Hańczowej to obecnie cerkiew parafialna prawosławna pod tym samym wezwaniem. Powstała w 1 poł. XIX w. Jest to typowa cerkiew zachodniołemkowska: trójdzielna, z wysoką wieżą na planie kwadratu, z sygnaturkami. Bardzo ładna, wręcz dostojna.

 

Latem musi tu być przepięknie...

Udaję się dalej, przez wieś Polany, obok prawosławnego starego cmentarza...

... w kierunku wsi Czarne. Po drodze mijamy liczne kapliczki, w różnym stanie.

 

Przyjechałam zobaczyć symboliczne drzwi do nieistniejącej wsi. Natalia Hładyk z Zarządu Zjednoczenia Łemków w Gorlicach, malarka, kuratorka wystaw jest autorką unikatowego projektu „Drzwi do zaginionego świata”. Symboliczne drzwi zostały postawione w pięciu bezludnych wsiach w Beskidzie Niskim, które przed II wojną światową tętniły życiem, a zostały wysiedlone między innymi na radziecką Ukrainę lub na ziemie zachodnie w ramach akcji „Wisła”. Pozostały po nich kapliczki, przydrożne krzyże, małe cmentarze oraz drzewa owocowe z przydomowych sadów.

Na drzwiach jest sentencja: Dachem wysokie Niebo nad Tobą, ścianami las gęsty.

Przekrocz próg Domu tego, a dawnej gościnności smak zaznasz.

A potem... albo powrót i wielokilometrowy objazd albo jazda przez rzekę po tych wątłych deskach. Bród nie nadawał się do pokonania, w połowie zamarznięty.

 

No to przejechałam, kładka nie zawaliła się:)

A potem spadł śnieg...

Supraśl - Podlasie

Supraśl położony jest pośród ostępów Królewskiej Puszczy Knyszyńskiej nad malowniczą, mocno meandrująca rzeką Supraśl. Miasteczko zwane jest Perłą Podlasia. Zdecydowanie należy odwiedzać je od końca kwietnia do końca października, w pozostałych miesiącach jest senne, szare i zimne. Na zwiedzanie wystarczy jeden dzień, my przeznaczyliśmy tylko kilka godzin z powodu niesprzyjającej aury i innych zajęć:) 

Kościół pw. św. Trójcy na pierwszym planie, w głębi  neogotycki ewangelicko-augsburski kościół, tzw. kircha pw. NMP  Królowej Polski. Służył jako świątynia wiernym przybyłym tu z Łodzi i okolic Zgierza.

 

Kościół pw. św. Trójcy wybudowany w latach 1861-1863 jako kościół jednonawowy. Pierwszy duszpasterzem parafii był przybyły z niemieckiej Bawarii  ksiądz Gustaw Bayen. W 1902 r. kościół rozbudowano dodając także wieżę.  Przez te przebudowy stracił jakikolwiek styl. 

Wszystkie sceny kościelne z filmu „Blondynka” były kręcone właśnie tutaj.

Domy Tkaczy znajdują się wzdłuż ul. 3 Maja i są pamiątką po przemysłowej historii miasta. Fundatorem był przemysłowiec Wilhelm Fryderyk Zachert, który przybył tu z pracownikami w IX wieku z okolic Zgierza. Każdy dom przeznaczony był dla 4 rodzin, pełnił funkcję mieszkania i miejsca pracy.  Na poddaszu umieszczano starych kawalerów:)

Zachertowie przez pokolenia zajmowali się produkcją i sprzedażą sukna. Początkowo swoje przedsiębiorstwo związali ze Zgierzem pod Łodzią, ale po upadku powstania wprowadzono cło na towary z Królestwa Polskiego i opłacało się całą produkcję przenieść poza granice. Padło na Supraśl.

Niżej: Pałac Buchholtzów - powstał w XVIII w. Najpierw służył jako dwór ekonoma klasztoru Bazylianów. Przebudowany został przez Buchholtza w latach 1892-1903 r. w stylu eklektycznym z przewagą secesji. W 1904 roku założono wokół park pałacowy. Budynek w 1939 zajęty przez Armię Czerwoną został kompletnie zdewastowany. W latach 1939-1941 znajdował się tu dom dziecka, a w 1941-1944 miejsce zakwaterowania żołnierzy niemieckich. Rok 1945 przyniósł upaństwowienie na cele oświatowe i od 1959 roku mieści Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych.

Dom Ogrodnika (tzw. stara poczta, stara karczma) - wzniesiona przez oo. Bazylianów przed 1764 r., jako dom mieszkalny ogrodnika. W XIX w. mieścił się tu rosyjski urząd pocztowy. W 1919 r. przemianowany na Pocztę Polską. Ma ładny dach łamany, kryty gontem.

Historia Supraśla związana jest z rzeką o tej samej nazwie. Wiosną 2010 roku  wytyczono alejki, zamontowano ławeczki i oświetlenie wzdłuż utwardzonej ścieżki od mostu drogowego aż do zapory. 

 

Znad rzeki pięknie prezentuje się zespół klasztorny: dwie cerkwie i Akademia Supraska.

Monaster Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy i św. Jana Teologa to jeden z pięciu męskich zakonów prawosławnych w Polsce. Brama - dzwonnica, wzniesiona 1752 r. to część kompleksu klasztornego.

Monaster Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy (pierwotnie zbudowany w 1511 roku) to najważniejszy zabytek w Supraślu. Niepowtarzalną formę nadało mu połączenie stylu bizantyjskiego z gotykiem oraz charakter obronny. Bardzo pomysłowy system umożliwiał strzelanie we wszystkich kierunkach, a grube, masywne mury miały ochraniać obrońców. Architektoniczne formy obronne wykorzystano również do celów dekoracyjnych. W 1944 r. został całkowicie zniszczony. Obecny obiekt jest odbudowany na podstawie zachowanych zdjęć i resztek  murów ze zniszczonej świątyni. Na pograniczu polsko-litewsko-białoruskim dotrwało do naszych czasów 6 takich obiektów, z czego 2 znajdują się w Polsce: w Supraślu i w Kodniu.

 

Cerkiew Św. Jana Teologa wzniesiona z czerwonych cegieł między ro­kiem 1889 a 1890 w obrębie monasterskich budynków. Służy wier­nym (i mnichom) jako ciepła, zimowa cerkiew. Przybudowana została do ist­niejącego południowego korpusu monastycznego, łącząc się bezpo­średnio z nim, od strony jego elewacji wschodniej.

Pierwotny ikonostas nie zachował się. Obecny ikonostas powstał współcześnie. Ikony do tego ikonostasu zostały na­pisane w Studium Ikonograficznym w Bielsku Podlaskim.

Pałac Archimadrytów i Akademia Supraska.

Niżej: w zespole klasztornym urządzono Muzeum Ikon. Większość z prezentowanych ikon została zatrzymana na granicy przy próbie przemytu. 

W Muzeum Ikon można obejrzeć jedne z najstarszych chrześcijańskich zabytków Podlasia - metalowe krzyżyki, zarówno obrządku katolickiego, jak i prawosławnego. Pochodzą z X-XIII wieku. Odkryte zostały przy okazji budowy przez Podlasie gazociągu.

W muzeum znajdują się także freski ze zniszczonej przez Niemców w czasie II wojny cerkwi obronnej.

Kawałek po kawałku, fragmenty tynku z malowidłami zostały poskładane w jedną całość.